Ensuring Daisy

Tip vooraf bij het gebruik van deze pagina. Door een verhaal aan te klikken om te lezen komt u op de Home-pagina terecht, alwaar u het verhaal leest. Wilt u daarna nog meer verhalen van de pagina ‘Ensuring Daisy’ lezen, keert u daar dan naar terug via de link in de kop van de pagina of via de link in het verhaal dat u hebt gelezen. (De verhalen waarnaar met pijltjes wordt verwezen zijn namelijk meestal verhalen over andere onderwerpen.)

Onlangs schreef ik op dit blog een stukje over gesproken boeken. Dit bracht me op een idee.

Ik heb vele jaren gewerkt bij producenten van gesproken boeken. Uit die tijd zijn nog wel wat verhalen en anekdotes te vertellen. Laat ik eens zien of het me lukt om hier een kleine verzameling van die verhalen aan te leggen! Als er een verhaal klaar is plaats ik hier de link naar dat verhaal met daarbij een korte omschrijving. Zo ontstaat hier dan een index van een aantal verhalen, drie of dertig, wie zal het zeggen? De titel van dat bundeltje dat dan ontstaat is dus ‘Ensuring Daisy’. Waarom het zo heet zal ik later uitleggen.

Zoals reeds opgemerkt is het eerste stukje al klaar. Het draagt de simpele titel ‘Gesproken boeken’. De bedoeling van dat stukje was om het verschil uit te leggen dat soms wordt gemaakt tussen luister- en audioboeken enerzijds en gesproken boeken anderzijds. Het stukje werd iets uitgebreider en er wordt ook in verteld wat het Daisysysteem is, wat ‘leesgehandicapt’ is en het gaat over de cd-roms waarop de ingelezen boeken aan de gebruikers worden geleverd door het Loket Aangepast Lezen.

1. Gesproken boeken

Het tweede stukje laat zien dat de techniek niet stilstaat. Aanvankelijk verschenen de gesproken boeken op grote geluidsbanden, daarna op geluidscassetes en vervolgens op cd-rom. Maar nu reeds kun je ze ‘uit de muur’ halen en via de mobiele apparaten komen ze binnen afzienbare tijd zelfs al ‘door de lucht’!

2. Gesproken boeken uit de muur en door de lucht

En als je er nu afhankelijk van bent. Is het dan een genoegen om gesproken boeken te gebruiken? Bieden ze een meerwaarde of blijft het een minder goed alternatief? Hierover in het derde stukje.

3. Gesproken boeken: minderwaardig of meerwaardig?

Deel 1: Zwolle

Ik begon in 1976 te werken op de afdeling ‘geluidsbandencontrole’ bij blindenbibliotheek ‘Le Sage ten Broek’. In feite werd de geluidsband niet gecontroleerd, maar de opname- en voorleeskwaliteit van de gesproken boeken. Lees meer in dit verhaal:

4. Gesproken boeken: geluidsbandencontrole

Hoewel ik had gedacht altijd wel als controleur van gesproken boeken werkzaam te zullen blijven, werd mij toch een promotie gegund: ik zou in de opnamestudio gaan werken. De herinneringen aan mijn eerste tijd daar leest u in het volgende verhaal.

5.Gesproken boeken: studio Zwolle

Nadat ik een klein halfjaar als controleur van gesproken boeken had gewerkt, verhuisde ik naar de opnamestudio van blindenbibliotheek ‘Le Sage ten Broek’ te Zwolle. Daar moest ik nog een tijdje die controlefunctie blijven uitoefenen, maar kwam toch nog vrij snel achter de knoppen van de studio-apparatuur terecht…

6. Gesproken boeken: technicus in Studio Zwolle

In de jaren ’70 en het grootste deel van de jaren ’80 speelde het liefdadigheidsaspect bij het inspreken van gesproken boeken (‘boeken voor blinden’) nog steeds een heel belangrijke rol. Wij, mijn collega’s en ik hadden de strengste instructies om de voorlezers, meest oudere dames, dienstwillig en uiterst nederig tegemoet te treden…

7.Gesproken boeken: vrijwillige halfgoden

Niet iedereen kon zomaar boeken komen voorlezen in de studio’s van de blindenbibliotheek. Ook in de tijd dat ik daar kwam werken waren er al selectiecriteria. Eén man bepaalde aan de hand van een auditie wie al dan niet werd toegelaten tot het ‘elitekorps’…

8.Gesproken boeken: selectie van voorlezers

In het volgende stukje gaat het over de selectie van voor te lezen boeken en hoe die bij de voorlezers terecht kwamen.

9.Gesproken boeken: selectie van boeken

In 1979 verhuisden de Zwolse studio’s van blindenbibliotheek Le Sage ten Broek (LSB) naar een andere locatie in de stad. Gedurende de komende zeven, acht jaren veranderde er niet veel in de organisatie. Saaie jaren…

10.Gesproken boeken: de jaren ’80

1988. Grote opschudding in de organisatie Le Sage ten Broek (LSB). Een nieuw managementteam kwam aan de macht, greep de macht, zo leek het wel. Drastische maatregelen op het gebied van kwaliteit en bedrijfscultuur. Koppen rolden, afdelingen sloten.

11.Gesproken boeken: revolutie!

Toen het stof van de ‘revolutie’ was neergedaald zaten we in onze twee studio’s in Zwolle nog met een stuk of vijfendertig voorlezers van de tachtig die er voorheen waren geweest. Enkelen konden hun activiteiten gewoon voortzetten, de rest werd in groepjes verdeeld en kreeg ‘coaching’.

12.Gesproken boeken: kwaliteit!

De praktijk is vaak heel wat weerbarstiger dan de theorie. Een boek sprekend vertolken op natuurlijke wijze is een talent. Je kunt het niet leren. Was het maar waar! Als je het met je talent als voorlezer eenmaal kunt, dan kan er hoogstens iets aan bijgeschaafd worden. Als je het niet kunt, leer je het nooit. En daartussen zit weer een klein grijs schemergebied. Daar komt bij dat de waardering van zo’n vertolking door de luisteraar zeer subjectief is. Kortom: het viel niet mee, nu iedereen meer op zijn/haar inbreng kon worden aangesproken, daar een weg in te vinden…

13.Gesproken boeken: kwaliteit in de praktijk

De kwaliteit van de gesproken boeken van de blindenbibliotheken verbeterde eind jaren ’80 sterk. Maar ook de kwantiteit moest verbeterd! Aan de vrijheid van technici en voorlezers om de opnamesessie naar eigen goeddunken in te richten kwam een einde. De minimale tijdslimiet deed zijn intrede. Terecht natuurlijk, maar het ging niet zonder slag of stoot…

14.Gesproken boeken: hele sporen

We zagen in deze verhalen hoe in de jaren ’80 de kwaliteit van de gesproken boeken van de blindenbibliotheken toenam. Er kwam ook druk om de kwantiteit te verbeteren, dus de productie te verhogen, zoals in het vorige verhaal was te lezen. Onder druk van een nieuwe politiek van ‘no nonsense’ moest alles efficiënter en werd er bezuinigd, ook binnen onze organisatie.  Eén van de studio’s die geschrapt werd was studio Zwolle. Aan het negentienjarig bestaan van deze vestiging kwam op 31 december 1990 een einde.

15.Gesproken boeken: het einde van studio Zwolle

Deel 2: Utrecht

Eind jaren ’60, begin jaren ’70 vestigde blindenbibliotheek Le Sage ten Broek op een aantal plaatsen in Nederland opnamestudio’s voor het inspreken van boeken. Eind jaren ’80 werden er daarvan weer een aantal gesloten uit economische overwegingen. Onder andere de twee studio’s in Zwolle werden gesloten en één van de twee studio’s in Utrecht. Twee jaar nadat ik geen werk meer had als gevolg van de sluiting van studio Zwolle belde de directie van LSB me op om te vragen of ik wilde meewerken aan een herstart van de enig overgebleven studio in Utrecht. Ik  vertrok met hebben en houden naar de Domstad.

16.Gesproken boeken: studio Utrecht

In het oude pand aan de Wittevrouwensingel is onze studio na mijn komst niet lang meer gehuisvest geweest. Al spoedig werd onze nieuwe locatie bekend: ruimtes in een kelder aan de Rozenstraat, hartje centrum. In die ruimtes zou ik bijna zeventien jaar met allerlei lief en leed werken…

17.Gesproken boeken: verhuizing

Op 1 februari 1993 namen we onze nieuwe studio in gebruik. Maar behalve de studio was er veel meer vernieuwd en zou er nog veel veranderd moeten worden. De tijd had niet stilgestaan in de twee jaren die ik niet bij het werk betrokken was geweest. Maar niet overal, ook niet in Utrecht, was de loyaliteit aan het nieuwe beleid even groot. Van mij werd verwacht de ‘nieuwe cultuur’ in Utrecht gestalte te geven. Ik begon daar met veel enthousiasme aan!

18.Gesproken boeken: twee technici

Meer voorlezers, vrijwilligers op de werkvloer (technici en assistenten) en ruimere openstellingstijden. Dit waren de veranderingen die moesten worden doorgevoerd in onze nieuwe studio van blindenbibliotheek Le Sage ten Broek in Utrecht.

19.Gesproken boeken: de belangrijkste veranderingen

De werving van nieuwe voorlezers was een altijd doorlopende activiteit. Soms werd er extra aandacht aan besteed, bijvoorbeeld als de taakstelling erg in het nauw dreigde te komen. Dan werden er wervingscampagnes op touw gezet. Maar in gewone tijden ging het gestaag door: individuele intakes dan wel groepsintakes, in aanpak nu en dan een beetje verschllend onder invloed van veranderende regels.

20.Gesproken boeken: nieuwe voorlezers

Behalve veel vrijwillige voorlezers kende bibliotheek Le Sage ten Broek ook vrijwillige opnametechnici. Dat was het geval in studiovestigingen met maar één cabine. Nu ook de studio in Utrecht was teruggebracht tot één cabine waren ook hier vrijwilligers nodig voor de techniek. In 1993 werd begonnen met de werving en selectie.

21.Gesproken boeken: vrijwillige technici

Als derde categorie vrijwilligers die in de opnamestudio voor gesproken boeken in Utrecht werden opgeleid waren er de ‘studio-assistenten’. Eigenlijk meer -assistentes, want het waren altijd vrouwen. Eerst noemden we ze ‘gastvrouwen’, maar aan die term zou een luchtje zitten, dus vandaar: ‘studio-assistentes’. Dit was een categorie medewerksters die onze studio extra gastvrij maakte en die een goede administratieve helpende hand bood.

22.Gesproken boeken: studio-assistenten

Eén van de veranderingen in de nieuwe studio was dat de werktijden werden aangepast. De openingstijd was van maandag tot en met vrijdag van 09:00 uur tot 17:30 uur. Dit ging veranderen, aanvankelijk van maandag tot en met vrijdag van 09:00 uur tot 21:30 uur! Later zou daar de zaterdag nog aan toegevoegd moeten worden. Dat is echter maar gedurende een heel korte periode gelukt.

23.Gesproken boeken: avondwerk

Twee kapiteins op één schip dat gaat niet, zo luidt een oud gezegde. Dat gold ook voor ons tweeën in ons kleine studiootje in het hart van Utrecht. De taken splitsten zich vanzelf zo uit dat ik het administratieve en organisatorische werk deed, nieuwe vrijwilligers wierf en opleidde, de contacten met de hoofdvestiging onderhield et cetera. Ik werd ook altijd, als sprak het vanzelf, als eerste op de zaken aangesproken. Dus benoemde men mij tot studioleider per 1 mei 1996.

24.Gesproken boeken: studioleider

De echte donkere wolken verschenen aan de hemel toen de collega met wie ik vanaf het begin in 1993 had samengewerkt steeds meer moeite begon te krijgen met alle veranderingen. In combinatie met de toch al jarenlang moeilijke relatie van hem met de hoofdvestiging gaf dit spanningen die uiteindelijk leidden tot zijn vertrek. Een moeilijke tijd.

25.Gesproken boeken: wrijving

Nu mijn vaste collega vertrokken was moesten we op zoek naar een opvolger. Het lag voor de hand dat één van de vrijwillige technici dat zou worden. Deze kandidaat had zijn sporen verdiend: hij was heel goed ingewerkt en heel vaak inzetbaar. Toch bleek de nieuwe medewerker het niet lang vol te houden in zijn nieuwe baan…

26.Gesproken boeken: een nieuwe vaste kracht

Vanaf mei 1997 draaide de studio weer op één vaste kracht en een groep vrijwilligers met een trouwe kern en een steeds wisselende periferie. Die enige vaste kracht was ik, en nu en dan kreeg ik professionele assistentie uit de hoofdvestiging in Nijmegen. We zijn er met die kleine en wisselende bezetting toch in geslaagd ons meestal aan de openingstijden te houden en de productietaakstelling te halen.
Vroeg in 1998 kreeg ik eindelijk weer vaste assistentie: een vrolijke, spontane operazangeres die in het kader van de Melkertregeling werd aangesteld…

27.Gesproken boeken: een zangeres als collega

Voordat de vertrekkende collega zich weer aan haar eigenlijke vak, de zangkunst, wijdde, vestigde ze onze aandacht op een vrijwillige voorlezeres om haar op de vacature te wijzen en haar te vragen of zij misschien voor de baan voelde. Het betrof een vrouw die al lang uit het arbeidsproces was. En hoe langer ik er over nadacht, hoe meer ik in het idee ging zien en ik polste deze mogelijk nieuwe kandidate. Uiteindelijk zou zij de juiste keuze blijken en tot de definitieve sluiting van de studio mijn vaste collega blijven.

28.Gesproken boeken: de laatste collega

In de zeventien jaar die we in onze kelder aan de Rozenstraat gevestigd zijn geweest, zijn onze ruimtes enkele malen overstroomd. Ik schat dat dit zo’n vijf keer is gebeurd. De ene keer was dat erger dan de andere. De laatste en ergste wateroverlast was in 2001.

29.Gesproken boeken: overstroming

De studio werd in oktober 2001 gesloten omdat de atmosfeer die na de overstroming was ontstaan te ongezond was om in te werken.
Een collega-organisatie: de Christelijke BlindenBibliotheek (CBB) had een vestiging met twee studio’s in Zeist. Daar werkten ze alleen overdag, tussen 08:00 uur en 16:30 uur en niet in de avond, zoals wij met één studio wél deden. In overleg mochten wij vanaf 16:30 uur op werkdagen en de hele zaterdag hun beide studio’s gebruiken om met onze voorlezers die de reistijd geen probleem vonden nog wat productie te maken. Ondertussen zou onze studio in Utrecht weer worden opgeknapt om daar zo snel mogelijk weer verder te kunnen werken.

30.Gesproken boeken: studio Zeist (1)

Het was nog wel een hele organisatie rond die tijdelijke werkzaamheden in studio Zeist. Maar ik had er aanvankelijk wel plezier in. Het was weer eens iets heel anders! Ik moest proberen om het beste te halen uit deze noodsituatie. We hadden iets minder dan de helft van onze gebruikelijke werktijd in onze eigen studio beschikbaar.

31.Gesproken boeken: studio Zeist (2)

Het was in de periode eind negentiger jaren/begin van het eerste decennium, dat de vermoeidheid begon.

32.Gesproken boeken: vermoeidheid

Er waren door de twintigste eeuw heen heel wat organisaties die zich met de vervaardiging van aangepaste lectuur bezighielden. In de tijd waarin we nu in het verhaal zijn aanbeland, de eerste jaren van deze eeuw, waren er vijf instellingen die met subsidie de dienstverlening verzorgden aan leesgehandicapten. Zowel de politiek als de gebruikersverenigingen droomden van één organisatie. Uiteindelijk kwam die er, met daarnaast een kleine, uit de oude tijd achtergebleven, zelfstandig concurrent.

33.Gesproken boeken: reorganisatie van het blindenbibliotheekwerk

Tegelijk met onze nieuwe werkgever Dedicon, zoals in het vorige verhaal in deze reeks werd verteld, deed iets ander nieuws zijn intrede in onze studio’s: de digitale opname! Ik had daar ontzettend naar uitgezien. De voorlezers konden in de digitale studio zichzelf bedienen en hun versprekingen corrigeren. Tot die tijd hadden we met bandrecorders gewerkt en er moest altijd een technicus met de opname meeluisteren en de versprekingen tijdens de opname herstellen. Dit was ik na tientallen jaren behoorlijk beu. Ik kon niet meer tegen het oponthoud dat dit met zich meebracht…

34.Gesproken boeken: oponthoud

In de eerste vijf jaren van de eeuw werden alle blindenbibliotheekstudio’s voorzien van digitale opname-apparatuur. Wij waren in februari 2004 aan de beurt.
Het was een grote omwenteling. De overgang verliep moeizaam, want was slecht begeleid vanuit de hoofdvestiging en de staat van soft- en hardware was niet optimaal. Het zou maanden, en in sommige opzichten zelfs jaren duren voordat alles tamelijk stabiel en betrouwbaar was. In het begin gaf mij dat veel spanning.

35.De overgang naar digitaal

Het was jarenlang beleid geweest om een blindenbibliotheekstudio te laten functioneren met een minimum aan beroepskrachten dat een legertje van vrijwilligers aanstuurde. Dat kwam voort uit de liefdadigheidstraditie van die organisaties. En toen het na jaren amateurisme wat meer op ‘professioneel’ ging lijken was die grote inzet van vrijwilligers mooi meegenomen binnen de berekeningen van budget en taakstelling. Onze nieuwe werkgever sinds januari 2004 wilde echter, afgezien van voorlezers, de zaak draaien met uitsluitend professionele krachten. Daar was ik het wel mee eens.
Afscheid van de vrijwillige medewerkers.

36.Afscheid vrijwillige medewerkers

De ‘Commissie Kwaliteit’ was jarenlang belangrijk voor de totstandkoming en bewaking van de kwaliteit van de gesproken boeken. De commissie beoordeelde of nieuwe kandidaat-voorlezers uiteindelijk geschikt waren om te beginnen, zij besprak en beoordeelde tussentijdse kwaliteitsveranderingen en trad op bij geschillen.
De Commissie Kwaliteit functioneerde goed, bevatte vertegenwoordigers van verschillende betrokken afdelingen en nam op democratische wijze besluiten. Helaas werd deze commissie afgeschaft en besliste nog maar één persoon, hooguit beslisten twee, over alle kwaliteitszaken.

37.Commissie Kwaliteit

Na het opheffen van de Commissie Kwaliteit was er nog één persoon die over de kwaliteit van alle gesproken algemene lectuur ging. Aan hem werd een van bibliotheek ‘Le Sage ten Broek’ overgenomen medewerker toegevoegd, die als taak kreeg de kwaliteit van de buitenstudio’s te bewaken. Dus werd ook onze studio regelmatig door hem bezocht voor overleg met ons en voor coaching van de (nieuwe) voorlezers. Die medewerker was een ouderwets schoolmeesterstype van tegen de zestig.

38.De kwaliteit na de Commissie; de 19de eeuwse schoolmeester

De laatste jaren van de studio verliepen vrij stabiel. Er waren natuurlijk de dagelijkse perikelen, zoals de bezoeken van de 19de eeuse schoolmeester en de schommelingen in het aantal voorlezers, de productietaakstelling, nu eens moeilijker te halen, dan weer gemakkelijker. Maar er was ook een zekere rust gekomen.

39.Stabiele laatste jaren

Eindelijk was het dan zover: dinsdag 19 mei 2009, 09:00 uur. Mijn collega had altijd op die tijd dienst; ik was er extra voor naar de studio gekomen. Ook onze direct leidinggevende uit Rijswijk en het Hoofd Productie waren op tijd gearriveerd. Koffie, koetjes en kalfjes, alsof niet ieder op zijn manier in spanning zat.

40.Het bericht van opheffing van Studio Utrecht

De laatste maanden van onze studio stonden in het teken van de beëindiging van alle activiteiten. We rondden alle projecten af en begonnen alleen nieuwe als we er zo zeker mogelijk van konden zijn dat we die konden voltooien. De één na de andere voorlezer vertrok. Het was wat men zich voorstelt bij het woord ‘sterfhuis’. Figuurlijk dan.

41.Sterfhuis

En zo brak de dag aan dat we eindelijk afscheid namen van elkaar. We verlieten het pand voor het laatst. En ieder ging zijns weegs.

42.Het einde van studio Utrecht

De eerste versie van ‘Ensuring Daisy’, het feuilleton over mijn werk bij de blindenbibliotheken is klaar. In 43 stukjes krijgt de lezer een idee van mijn loopbaan daar. Maar de serie is nog lang niet af en gaat gewoon door!

43.Eerste versie Ensuring Daisy afgesloten

daisy boeken

Enkele daisy cd-roms

Daisy cd-rom

Een daisy cd-rom

Daisyspeler

Daisyspeler, tafelmodel

Een reactie op Ensuring Daisy

  1. Linda zegt:

    Hoi Ruud,

    Wat leuk om ineens, al surfende, je blog te vinden op internet. Ik heb met plezier een paar stukjes gelezen. Je schrijft, zoals te verwachten, behoorlijk goed.
    Jammer om te lezen dat de studio in Utrecht dicht is. Al een paar jaar begrijp ik, maar een mens kan daar wel eens langsheen leven. Toch vond ik het even sneu om te lezen, het was een fijne plek en jullie deden je werk erg goed.
    Ik hoop dat het verder goed met je gaat.

    groetjes,
    Linda Lankreijer

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s